लोकसेवा नोट: मानसिक योग्यता र तर्क (हल गरिएका उदाहरणसहित)

मानसिक योग्यताका प्रश्न डरलाग्दा देखिन्छन्, तर धेरैजसो एक दर्जन ढाँचाबाट आउँछन्। ढाँचा सिक्नुहोस्, प्रत्येकका दस प्रश्न अभ्यास गर्नुहोस्, र यो खण्ड तपाईंको प्रश्नपत्रको सबैभन्दा अनुमान गर्न सकिने भाग बन्छ। तल ढाँचाहरू एक-एक हल गरिएको उदाहरणसहित छन्।

प्रश्नको शैली तह र सूचनाअनुसार फरक हुन्छ। यसलाई आधार मानेर आफूले आवेदन दिने पदको अघिल्ला प्रश्नपत्रसँग अभ्यास गर्नुहोस्।

१. अङ्क शृङ्खला

तीन कुरा सोध्नुहोस्: अन्तर स्थिर छ, गुणन भइरहेको छ, वा अन्तर आफैँ फेरिँदै छ?

• स्थिर अन्तर: ४, ९, १४, १९, ? अन्तर ५ हो, उत्तर २४।
• बढ्दो अन्तर: २, ३, ५, ८, १२, ? अन्तर १, २, ३, ४ हुन्; अर्को अन्तर ५, उत्तर १७।
• गुणन: ३, ६, १२, २४, ? प्रत्येक पद दोब्बर हुन्छ, उत्तर ४८।
• वर्ग र घन: १, ४, ९, १६, ? को उत्तर २५। २५ सम्मको वर्ग र १० सम्मको घन कण्ठ गर्नुहोस्।

२. प्रतिशत

• प्रतिशत = (भाग / पूर्ण) x १००।
• बढेर घट्दा: २०% बढेर फेरि २०% घट्दा सुरुकै अवस्थामा फर्किँदैन। सुरु १००, बढेर १२०, १२० को २०% (२४) घट्दा ९६, खुद ४% घाटा।
• छिटो मान: ५०% आधा, २५% एक चौथाइ, १०% दशमलव सार्ने, १२.५% एक अष्टमांश।

उदाहरण: रु ८०० को मूल्य १५% ले बढ्यो। नयाँ मूल्य = ८०० + ८०० को १५% = ८०० + १२० = रु ९२०।

३. अनुपात र समानुपात

• रकमलाई a:b अनुपातमा बाँड्न (a + b) ले भाग गर्नुहोस्, अनि a र b ले गुणन गर्नुहोस्।
• उदाहरण: रु १,२०० लाई ३:५ मा बाँड्नुहोस्। जम्मा भाग = ८; एक भाग = १५०; हिस्सा रु ४५० र रु ७५०।

४. औसत

• औसत = वस्तुहरूको योगफल / वस्तुको सङ्ख्या।
• उदाहरण: ५ सङ्ख्याको औसत २० छ। छैटौँ सङ्ख्या ३२ थपियो। नयाँ औसत = (१०० + ३२) / ६ = २२।

५. साधारण ब्याज

• ब्याज = (मूलधन x दर x समय) / १००, दर वार्षिक र समय वर्षमा।
• उदाहरण: रु ५,००० को १०% मा ३ वर्ष: ५,००० x १० x ३ / १०० = रु १,५००; जम्मा रु ६,५००।

६. समय र काम

• यदि A ले काम a दिनमा गर्छ भने A ले दिनमा १/a अंश गर्छ। संयुक्त समय निकाल्न दैनिक अंश जोड्नुहोस्।
• उदाहरण: A ले १२ दिन र B ले ६ दिन लगाउँछन्। दुवैले मिलेर दिनमा १/१२ + १/६ = ३/१२ = १/४ गर्छन्, त्यसैले ४ दिनमा सक्छन्।

७. चाल, दूरी र समय

• दूरी = चाल x समय। किमी/घण्टालाई मिटर/सेकेन्डमा बदल्न ५/१८ ले गुणन गर्नुहोस्।
• उदाहरण: बसले ४ घण्टामा १८० किमी पार गर्यो। चाल = ४५ किमी/घण्टा।

८. दिशा ज्ञान

चित्र कोर्नुहोस्। उत्तर माथि राखेर प्रत्येक पाइला कागजमा पछ्याउनुहोस्। धेरैले विचार गाह्रो भएर होइन, मनमनै गर्न खोजेर गल्ती गर्छन्।

उदाहरण: A ले ६ मिटर उत्तर हिँड्यो, दायाँ फर्कियो र ८ मिटर हिँड्यो। सुरुवातबाट सीधा दूरी ६-८ समकोण त्रिभुजको कर्ण हो: १० मिटर।

९. कोडिङ र डिकोडिङ

• वर्णमालाको स्थान लेख्नुहोस्: A=१, B=२, ... Z=२६। प्रत्येक अक्षर उही सङ्ख्याले सर्छ कि जाँच्नुहोस्।
• उदाहरण: यदि CAT लाई DBU लेखिन्छ (प्रत्येक अक्षर एक अगाडि) भने DOG लाई EPH लेखिन्छ।

१०. क्रम र पङ्क्ति

• पङ्क्तिमा जम्मा = (एक छेउबाट स्थान) + (अर्को छेउबाट स्थान) - १।
• उदाहरण: राम माथिबाट ७ औँ र तलबाट १२ औँ छ। जम्मा = ७ + १२ - १ = १८।

अभ्यास कसरी गर्ने

1. प्रत्येक ढाँचामा एक हप्ता दिनुहोस्: विधि सिक्ने, १० प्रश्न हल गर्ने, गल्ती समीक्षा गर्ने।
2. समय गनेर गर्नुहोस्। बहुवैकल्पिक प्रश्नपत्रमा प्रायः प्रश्नमा करिब एक मिनेट हुन्छ, त्यसैले अड्किनुभन्दा छोडेर फर्कनुहोस्।
3. गल्ती कापी राख्नुहोस्: प्रश्न, तपाईंको गलत चरण र सही चरण लेख्नुहोस्।
4. अनुमान लगाउनुअघि सूचनामा ऋणात्मक अङ्कन छ कि छैन जाँच्नुहोस्।

अभ्यास प्रश्न

1. शृङ्खला ५, १०, २०, ४०, ? मा अर्को के?
2. रु २,५०० को ३०% कति हुन्छ?
3. रु ९०० लाई २:७ अनुपातमा बाँड्नुहोस्।
4. पाइप A ले ट्याङ्की १० घण्टामा र B ले १५ घण्टामा भर्छ। दुवैले मिलेर कति समय?

उत्तर: १) ८०। २) रु ७५०। ३) रु २०० र रु ७००। ४) १/१० + १/१५ = ५/३० = १/६ प्रति घण्टा, त्यसैले ६ घण्टा।

यो नोट निःशुल्क PDF मा डाउनलोड गर्नुहोस्

यो मेरोसरले आफैँ लेखेको पुनरावलोकन सारांश हो। यो आधिकारिक पाठ्यक्रम होइन र तपाईंको पाठ्यपुस्तक वा शिक्षकको विकल्प पनि होइन। पाठ्यक्रम, अङ्कभार र नियम फेरिन्छन्, त्यसैले हालको संस्करण सधैँ लोकसेवा आयोग (psc.gov.np) बाट जाँच गर्नुहोस्। कुनै गल्ती भेट्नुभयो? सम्पर्क पृष्ठबाट जानकारी दिनुहोस्, हामी सच्याउँछौँ।