SEE विज्ञान: भौतिक, रसायन र जीवविज्ञानको छिटो पुनरावलोकन

SEE विज्ञानमा केही परिभाषा, केही सूत्र र केही चित्र हुन्छन्। यो नोटले प्रत्येकको सार जम्मा गरेको छ ताकि एक साँझमै पूरा क्षेत्र दोहोर्याउन सकियोस्। पाठ्यपुस्तकसँगै राख्नुहोस्, अनि बन्द गरेर आफूलाई जाँच्नुहोस्।

के सोधिन्छ भन्ने कुरा पाठ्यपुस्तक र पाठ्यक्रमले तय गर्छ। यो नोट पुनरावलोकन र कमजोर ठाउँ भेट्न प्रयोग गर्नुहोस्, किताबको विकल्पका रूपमा होइन।

भौतिक विज्ञान

गति र बल

• चाल = दूरी / समय; वेग = विस्थापन / समय; त्वरण = वेगमा परिवर्तन / समय।
• गतिका समीकरण: v = u + at; s = ut + 1/2 at2; v2 = u2 + 2as।
• न्युटनको दोस्रो नियम: F = ma। वजन W = mg (g करिब ९.८ मि/से2)।
• कार्य = बल x दूरी; शक्ति = कार्य / समय; गतिज ऊर्जा = 1/2 mv2; स्थितिज ऊर्जा = mgh।
• चाप = बल / क्षेत्रफल; घनत्व = मास / आयतन।

विद्युत

• ओमको नियम: V = IR (स्थिर तापक्रममा)।
• श्रेणी जडानमा R = R1 + R2; समानान्तरमा 1/R = 1/R1 + 1/R2।
• विद्युत शक्ति P = VI = I2R; ऊर्जा = शक्ति x समय (बिजुलीको बिलमा किलोवाट-घण्टा एकाइ हुन्छ)।

प्रकाश

• परावर्तन: आपतन कोण = परावर्तन कोण। अपवर्तन: माध्यम फेरिँदा प्रकाश बाङ्गिन्छ; अपवर्तनाङ्क = sin i / sin r।
• लेन्स सूत्र: 1/f = 1/v - 1/u। उत्तल लेन्सले प्रकाश अभिसरण गर्छ; अवतल लेन्सले अपसरण गर्छ।

रसायन विज्ञान

• परमाणु: केन्द्रक (nucleus) मा प्रोटोन (+) र न्युट्रोन, कक्षमा इलेक्ट्रोन (-)। परमाणु क्रमाङ्क = प्रोटोनको सङ्ख्या।
• आवर्त तालिका: तत्त्वहरू बढ्दो परमाणु क्रमाङ्कमा मिलाइएका हुन्छन्। समूह ठाडा स्तम्भ, आवर्त तेर्सा पङ्क्ति हुन्। एउटै समूहका तत्त्वका गुण मिल्दाजुल्दा हुन्छन्।
• अम्ल र क्षार: अम्लले निलो लिटमस रातो बनाउँछ र pH ७ भन्दा कम हुन्छ; क्षारले रातो लिटमस निलो बनाउँछ र pH ७ भन्दा बढी हुन्छ; pH ७ उदासीन। अम्ल + क्षार = लवण + पानी (उदासीनीकरण)।
• धातुको क्रियाशीलता (बढीदेखि कम): पोटासियम, सोडियम, क्याल्सियम, म्याग्नेसियम, एल्युमिनियम, जिङ्क, फलाम, सिसा, तामा, चाँदी, सुन। बढी क्रियाशील धातुले कम क्रियाशील धातुलाई त्यसको लवणबाट विस्थापन गर्छ।
• समीकरण सन्तुलन: प्रत्येक किसिमका परमाणुको सङ्ख्या दुवैतिर बराबर हुनुपर्छ। उदाहरण: 2H2 + O2 बाट 2H2O।
• कार्बनका यौगिक: कार्बनले लामो शृङ्खला र सहसंयोजी बन्धन बनाउँछ; हाइड्रोकार्बन जल्दा कार्बन डाइअक्साइड र पानी बन्छ।

जीवविज्ञान

• कोष: जीवनको आधारभूत एकाइ। वनस्पति कोषमा कोषभित्ता, हरितकण र ठूलो रिक्तिका हुन्छ; जन्तु कोषमा हुँदैन।
• प्रकाश संश्लेषण: कार्बन डाइअक्साइड + पानी, प्रकाश र क्लोरोफिलसँग, बाट ग्लुकोज + अक्सिजन।
• श्वासप्रश्वास (respiration): ग्लुकोज + अक्सिजन बाट कार्बन डाइअक्साइड + पानी + ऊर्जा।
• पाचन: मुख, ग्रासनली, आमाशय, सानो आन्द्रा (धेरै अवशोषण), ठूलो आन्द्रा; कलेजो र प्यान्क्रियासले सघाउँछन्।
• रक्तसञ्चार: मुटुले रगत धमनी (मुटुबाट बाहिर), शिरा (मुटुतिर) र केशिकामार्फत पठाउँछ; केशिकामा आदानप्रदान हुन्छ।
• आनुवंशिकी: गुण गुणसूत्रमा रहेका जिनमार्फत सर्छ; प्रभावी एलिल भए देखिन्छ, अप्रभावी एलिल जोडा बनेमा मात्र देखिन्छ।
• वातावरण: खाद्य शृङ्खला उत्पादकबाट सुरु हुन्छ, त्यसपछि उपभोक्ता, अनि अपघटक; प्रत्येक तहमा ऊर्जा घट्छ।

अभ्यास गर्नुपर्ने चित्र

1. उत्तल लेन्सका किरण चित्र (वस्तु फरक स्थानमा राखेर)।
2. सेल, स्विच, बल्ब, एमिटर र भोल्टमिटरसहितको सरल सर्किट।
3. मानव मुटु, पाचन प्रणाली र वनस्पति कोष, स्पष्ट नामाङ्कनसहित।

अभ्यास प्रश्न

1. एउटा गाडी विरामबाट ५ सेकेन्डमा २० मि/से चाल पुग्छ। त्वरण निकाल्नुहोस्।
2. दुई ६ ओम प्रतिरोधक समानान्तरमा छन्। कुल प्रतिरोध कति?
3. अम्लको pH दायरा कति हुन्छ?
4. प्रकाश संश्लेषणको शब्द समीकरण लेख्नुहोस्।

उत्तर: १) a = (20 - 0) / 5 = 4 मि/से2। २) 1/R = 1/6 + 1/6 = 1/3, त्यसैले R = 3 ओम। ३) ७ भन्दा कम। ४) कार्बन डाइअक्साइड + पानी, प्रकाश र क्लोरोफिलसँग, बाट ग्लुकोज + अक्सिजन।

यो नोट निःशुल्क PDF मा डाउनलोड गर्नुहोस्

यो मेरोसरले आफैँ लेखेको पुनरावलोकन सारांश हो। यो आधिकारिक पाठ्यक्रम होइन र तपाईंको पाठ्यपुस्तक वा शिक्षकको विकल्प पनि होइन। पाठ्यक्रम, अङ्कभार र नियम फेरिन्छन्, त्यसैले हालको संस्करण सधैँ पाठ्यक्रम विकास केन्द्र (moecdc.gov.np) र राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड (neb.gov.np) बाट जाँच गर्नुहोस्। कुनै गल्ती भेट्नुभयो? सम्पर्क पृष्ठबाट जानकारी दिनुहोस्, हामी सच्याउँछौँ।