हरेक वर्ष हजारौँ विद्यार्थी +२ सकेपछि एउटै प्रश्नमा अडिन्छन्: अब कहाँ पढ्ने? ब्रोसरले सबै कुरा सम्भव देखाउँछ, दाजुदिदीले फरक फरक सल्लाह दिन्छन्, र नेपालमा विश्वविद्यालय तथा कलेजको सूची बढ्दै जान्छ। भर्ना शुल्क तिर्नुअघि यो क्षेत्र कसरी व्यवस्थित छ र राम्रो छनोटलाई जोखिमपूर्ण छनोटबाट के कुराले छुट्याउँछ भन्ने बुझ्नु उपयोगी हुन्छ।
शुल्क, सिट सङ्ख्या र प्रवेशका नियम हरेक वर्ष फेरिन सक्छन्। यो लेखलाई संरचना बुझ्न र सही प्रश्न सोध्न प्रयोग गर्नुहोस्, अनि विवरण सम्बन्धित विश्वविद्यालय वा कलेजसँग नै पुष्टि गर्नुहोस्।
प्रणाली कसरी व्यवस्थित छ
नेपालमा कलेजले आफैँ उपाधि दिँदैन। उपाधि विश्वविद्यालय ले दिन्छ, र कलेज कि त विश्वविद्यालयकै अङ्ग हुन्छ कि त त्यससँग आबद्ध हुन्छ। यी दुईमध्ये कुन हो भन्ने थाहा पाउँदा पाठ्यक्रम को ले तय गर्छ, परीक्षा को ले लिन्छ, र तपाईंको प्रमाणपत्रमा कसको नाम हुन्छ भन्ने धेरै कुरा थाहा हुन्छ।
आङ्गिक क्याम्पस
यी विश्वविद्यालयले सिधै चलाउने क्याम्पस हुन्। पुराना र ठूला सरकारी क्याम्पसमध्ये धेरै आङ्गिक छन्। यिनमा सामान्यतया शुल्क कम, विद्यार्थी सङ्ख्या ठूलो र लामो इतिहास हुन्छ, तर भर्नामा प्रतिस्पर्धा हुन सक्छ र सुविधा क्याम्पसपिच्छे फरक पर्छ।
आबद्ध (सामुदायिक र निजी) कलेज
यी विश्वविद्यालयको आबद्धतामा त्यसका कार्यक्रम पढाउने स्वतन्त्र संस्था हुन्। तिनी सामुदायिक वा निजी स्वामित्वमा हुन सक्छन्। पाठ्यक्रम र उपाधि विश्वविद्यालयकै हुन्छ, तर पढाइको गुणस्तर, प्रयोगशाला, पुस्तकालय र व्यवस्थापन सम्बन्धित कलेजमा भर पर्छ।
मुख्य विश्वविद्यालय, सरल शब्दमा
नेपालमा अहिले धेरै विश्वविद्यालय छन्, र नयाँ खुल्दै जाँदा सङ्ख्या फेरिन सक्छ। प्रायः सुनिने केही यी हुन्:
- त्रिभुवन विश्वविद्यालय (टीयू) — सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा ठूलो; देशभर आङ्गिक क्याम्पस र धेरै आबद्ध कलेजसहित। इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान (आईओई) र चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थान (आईओएम) जस्ता संस्था यसैका अङ्ग हुन्।
- काठमाडौं विश्वविद्यालय (केयू) — स्वायत्त, नाफारहित विश्वविद्यालय; इन्जिनियरिङ, व्यवस्थापन, विज्ञान र चिकित्सा विज्ञानका कार्यक्रमका लागि चिनिन्छ।
- पोखरा विश्वविद्यालय र पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय — विशेषगरी व्यवस्थापन, इन्जिनियरिङ र स्वास्थ्यसम्बन्धी कार्यक्रममा धेरै आबद्ध कलेज भएका विश्वविद्यालय।
- प्रदेश-केन्द्रित विश्वविद्यालय जस्तै मध्यपश्चिमाञ्चल, सुदूरपश्चिम र अन्य, जसले आआफ्ना क्षेत्रलाई सेवा दिन्छन्।
- विशिष्ट विश्वविद्यालय — कृषि तथा वन, संस्कृत, बौद्ध अध्ययन, विज्ञान तथा प्रविधि, खुला वा दूरशिक्षा जस्ता क्षेत्रका लागि।
- स्वास्थ्य विज्ञान संस्थाहरू — चिकित्सा र नर्सिङ कार्यक्रम चलाउने प्रतिष्ठान।
प्रत्येकको आफ्नै कार्यक्रम, पात्रो र भर्ना नियम हुन्छ, त्यसैले एउटाबारे थाहा पाएको कुरा अर्कोमा लागू हुन्छ भनेर नसोच्नुहोस्।
प्रवेश परीक्षा: कुन कार्यक्रममा हुन्छ?
धेरै लोकप्रिय कार्यक्रममा सिधै भर्ना हुँदैन। इन्जिनियरिङ, मेडिसिन र केही व्यवस्थापन, आईटी तथा विज्ञानका कार्यक्रममा सामान्यतया प्रवेश परीक्षा वा साझा भर्ना परीक्षा हुन्छ, र सिट सीमित हुन्छन्। एउटै कार्यक्रममा सरकारी र निजी सिट, छात्रवृत्ति सिट र फरक शुल्क वर्ग हुन सक्छन्। प्रतिस्पर्धा सोचेभन्दा कडा हुने भएकाले तयारी चाँडै सुरु गर्नुहोस्, र प्रक्रिया तथा मितिबारे आधिकारिक सूचना पढ्नुहोस्।
कलेज रोज्दाको व्यावहारिक सूची
- आबद्धता र मान्यता जाँच्नुहोस्। त्यही कार्यक्रमका लागि कलेज विश्वविद्यालयसँग आबद्ध छ र तपाईं भर्ना हुने ब्याचका लागि कार्यक्रम स्वीकृत छ भन्ने प्रमाण मागिहेर्नुहोस्।
- शिक्षकको अवस्था हेर्नुहोस्। शिक्षक योग्य र नियमित छन् कि कक्षा बारम्बार रद्द हुन्छन् र अतिथि शिक्षकले पढाउँछन्?
- आफैँ गएर हेर्नुहोस्। कक्षाकोठा, पुस्तकालय, प्रयोगशाला, कम्प्युटर कोठा, र आवश्यक पर्ने भए अस्पताल वा वर्कशप हेर्नुहोस्।
- नतिजाबारे सोध्नुहोस्। कति विद्यार्थी समयमै उत्तीर्ण हुन्छन् र स्नातकपछि के गर्छन्? "शतप्रतिशत जागिर" जस्ता दाबीसँग सावधान रहनुहोस्, र हालै पढेका विद्यार्थीसँग कुरा गर्न भन्नुहोस्।
- कुल खर्च बुझ्नुहोस्। भर्ना शुल्क, मासिक शुल्क, परीक्षा शुल्क, प्रयोगशाला शुल्क, होस्टल र यातायात जोडिँदा धेरै हुन सक्छ। पूरै शुल्कको विवरण लिखित रूपमा लिनुहोस्।
- छात्रवृत्ति र कोटा खोज्नुहोस्। योग्यता वा आर्थिक आधारमा सहयोग हुन सक्छ, तर सर्त के के छन् सोध्नुहोस्।
- स्थान र बसाइबारे सोच्नुहोस्। घरभन्दा टाढाको चर्चित कलेजमा पढ्दा शुल्कमाथि कोठा भाडा, खाना र यातायात खर्च थपिन्छ।
- दाजुदिदीसँग कुरा गर्नुहोस्, भर्ना परामर्शदातासँग मात्र होइन। उनीहरूका इमानदार जवाफ ब्रोसरभन्दा मूल्यवान् हुन्छन्।
बच्नुपर्ने खतराका सङ्केत
- "सिट सकिन्छ" भन्दै तुरुन्तै ठूलो रकम तिर्न दबाब।
- लिखित शुल्क विवरण नदिनु, वा भर्नापछि शुल्क फेरिनु।
- आबद्धताबारे अस्पष्ट वा जवाफ नदिने व्यवहार।
- जागिर, भिसा वा अङ्कको ग्यारेन्टीको वचन।
कलेज आफ्नो योजनाअनुसार रोज्नुहोस्
सबैभन्दा राम्रो कलेज सबैभन्दा चर्चित हुँदै होइन; तपाईंको विषय, बजेट र लक्ष्यसँग मेल खाने कलेज हो। राम्रा शिक्षक भएको व्यवस्थित आबद्ध कलेजले भीडभाड भएको प्रख्यात क्याम्पसभन्दा बढी फाइदा दिन सक्छ, जहाँ तपाईंले प्रयोगशालाको समय नै पाउनुहुन्न। कुन कोर्स पढ्ने भन्नेमै अन्योल छ भने स्ट्रिम र कोर्स छनोट सम्बन्धी लेखबाट सुरु गर्नुहोस्, र ठूलो तस्बिरका लागि नेपालको शिक्षा प्रणाली हेर्नुहोस्।
Comments
Loading comments…